PerfuMate › Wiedza › Jak pozyskuje się zapach z kwiatów i roślin?

Jak wydobywa się zapach z kwiatów i roślin?

Autor: Omer Siton, założyciel PerfuMate · Aktualizacja

Sześcioma metodami, każdą dostosowaną do innej rośliny: destylacją większości liści, drewna, nasion i wielu kwiatów; tłoczeniem skórek cytrusów; ekstrakcją rozpuszczalnikiem do konkretów i absolutów dla delikatnych kwiatów; nadkrytycznym CO2; przygotowywaniem tynktur w alkoholu; oraz metodą enfleurage w tłuszczu, z której branża zrezygnowała. Metoda zmienia zapach, dlatego ta sama róża jest sprzedawana jako otto, absolut i ekstrakt CO2, a każdy pachnie inaczej.

Jakie są metody ekstrakcji i co daje każda z nich?

Każda metoda daje własny produkt, nazwany w ISO 9235, międzynarodowym słowniku naturalnych surowców aromatycznych; tabela zestawia każdą z surowcami z katalogu PerfuMate.

MetodaCo powstajePrzykłady z katalogu
Destylacja parą wodną lub z wodąOlejek eteryczny oraz woda aromatyczna (hydrolat)Rose Otto, Lavender Essential Oil, Vetiver Essential Oil, Orris Butter
Tłoczenie na zimno (wyciskanie)Olejek eteryczny tłoczony na zimnoBergamot Essential Oil, Lemon Essential Oil
Ekstrakcja rozpuszczalnikiemKonkret (ze świeżego surowca) lub rezinoid (z suszonego), a następnie absolut przez przemywanie etanolemJasmine Grandiflorum Concrete i Absolute, Benzoin Siam resinoid
Nadkrytyczny CO2Ekstrakt otrzymany płynem nadkrytycznymRose CO2 Extract, Vanilla CO2 Extract, Agarwood CO2 extract
Maceracja w alkoholuTynkturaVanilla Tincture, Orris Root Tincture, Ambergris Tincture
EnfleuragePomada (pachnący tłuszcz), a następnie absolut przez przemywanie alkoholemMetoda historyczna; żaden surowiec w katalogu nie powstaje w ten sposób

Jak destyluje się olejki eteryczne?

Para wodna wynosi lotną część rośliny z aparatu destylacyjnego, następnie jest chłodzona, a olejek oddzielający się od wody to olejek eteryczny; pozostała woda jest hydrolatem, takim jak woda lawendowa lub woda z kwiatu pomarańczy.

ISO 9235 wyróżnia dwa rodzaje destylacji z udziałem pary wodnej: bezpośrednio parą, która przechodzi przez roślinę, oraz hydrodestylację, z wodą dodaną do aparatu, tak aby roślina i woda ogrzewały się razem. Różę poddaje się hydrodestylacji, a wodę po destylacji destyluje ponownie (kohobacja), aby odzyskać więcej olejku; mimo to biuletyn różany Botanical Adulterants Prevention Program podaje wydajność około 4 000 kg kwiatów na kilogram olejku. Mały domowy aparat działa tak samo i daje głównie wodę kwiatową: jak wskazuje biuletyn, woda różana zawiera zwykle mniej niż 0.1 procent olejku różanego.

Destylacja zmienia też zapach. Ciepło może rozkładać delikatne cząsteczki, a te dobrze rozpuszczalne w wodzie pozostają w niej. Jedną z nich jest Phenethyl alcohol, miodowe wypełnienie róży: ekstrakty z wody różanej zawierają go znacznie więcej niż olejek. Dlatego katalog szacuje skład Rose Otto na około 38 procent citronellol i 20 procent geraniol, podczas gdy ekstrahowany rozpuszczalnikiem Rose Absolute zawiera około 62 procent phenethyl alcohol: dwie róże z jednego kwiatu. Ylang-ylang pokazuje inny efekt: destyluje się go frakcjami, a przegląd z 2026 r. wskazuje, że odmiany Extra i First zbiera się w pierwszych godzinach; katalog opisuje Extra jako pierwszą, najdelikatniejszą frakcję i wymienia Ylang Ylang Essential Oil Extra, First, Second i III jako odrębne surowce.

Czym jest wyciskanie (tłoczenie na zimno) i dlaczego tłoczone olejki cytrusowe są fototoksyczne?

Wyciskanie mechanicznie wydobywa olejek ze skórki cytrusów w temperaturze pokojowej, a ponieważ niczego się nie destyluje, wraz z nim wychodzą ciężkie furokumaryny ze skórki. Cząsteczki te reagują na skórze ze światłem słonecznym, dlatego IFRA ogranicza olejki tłoczone.

ISO 9235 definiuje olejek eteryczny tłoczony na zimno jako otrzymywany mechanicznie ze skórki owocu cytrusowego w temperaturze otoczenia. Ocena olejków ze skórek cytrusowych amerykańskiego Cosmetic Ingredient Review ujmuje różnicę w jednym zdaniu: destylacja parą wodną usuwa nielotne furokumaryny. W 51. poprawce IFRA, w kategorii 4, olejki tłoczone mają następujące limity udziału w gotowych perfumach: bergamotka 0.4 procent, limonka 0.7, gorzka pomarańcza 1.25, cytryna 2 i grejpfrut 4, z osobnym limitem 0.0015 procent dla bergaptenu wnoszonego przez nie łącznie. Odmiany destylowane i pozbawione furokumaryn (FCF) są odrębnymi surowcami, których te standardy nie ograniczają: Bergamot FCF Essential Oil, Lime Essential Oil Distilled, Lemon Essential Oil Distilled. Nadal zawierają citral, limonene i linalool. Poradnik fototoksyczne składniki perfum zawiera pełną listę.

Czym są konkrety i absoluty (ekstrakcja rozpuszczalnikiem)?

Konkret to to, co rozpuszczalnik, na przykład heksan, wydobywa ze świeżych kwiatów: zapach, barwnik i wosk roślinny razem, tworzące po usunięciu rozpuszczalnika woskowatą masę. Przemycie konkretu etanolem, schłodzenie i odfiltrowanie wosku, a następnie oddestylowanie etanolu daje absolut.

Tak brzmi definicja ISO, a biuletyn różany opisuje ten sam ciąg: konkret różany powstaje przez moczenie świeżych płatków w heksanie lub eterze naftowym, a absolut różany jest etanolowym ekstraktem konkretu. Z suszonego surowca powstaje natomiast rezinoid, na przykład Benzoin Siam resinoid. Ekstrakcja rozpuszczalnikiem przejęła delikatne kwiaty, przede wszystkim jaśmin i tuberozę, i zachowuje cząsteczki tracone podczas destylacji: biuletyn podaje około dziesięciokrotnie wyższą wydajność absolutu różanego niż olejku, z phenethyl alcohol stanowiącym około 60 procent składników lotnych.

To wosk sprawia, że konkrety nadają się do perfum stałych, a absoluty mogą pozostawiać lekkie zmętnienie w alkoholu. Katalog opisuje Mimosa Concrete jako zawierający dużo wosku, a Orange Flower Water Absolute jako absolut odzyskiwany z wody pozostałej po destylacji neroli — rozpuszczalną w wodzie część kwiatu. Dlaczego perfumy mętnieją.

Czym jest ekstrakcja CO2?

Ekstrakcja CO2 wykorzystuje dwutlenek węgla pod ciśnieniem jako rozpuszczalnik: powyżej około 31 °C i 74 bar staje się płynem nadkrytycznym rozpuszczającym cząsteczki zapachowe, a po obniżeniu ciśnienia wraca do postaci gazowej, pozostawiając ekstrakt bez resztek rozpuszczalnika.

Punkt krytyczny to wartość NIST dla dwutlenku węgla (304.2 K i 73.8 bar). Jak wskazuje badanie olejku agarowego z 2025 r., niższa temperatura procesu pozwala zachować cząsteczki zapachowe, które ciepło by zniszczyło; sam dwutlenek węgla, dodaje przegląd dotyczący ylang-ylang z 2026 r., jest nietoksyczny i niepalny. Ekstrakty pachną inaczej niż olejek i absolut: katalog opisuje Rose CO2 Extract jako zachowujący świeżą zieloną głowę tracącą się podczas ogrzewania przy produkcji otto oraz miodowe wypełnienie pozostające poza otto, a Vanilla CO2 Extract jako bliższy rozciętej lasce niż absolut. Biuletyn różany dodaje, że ekstrakt CO2 z róży uzyskuje się z niską wydajnością i ma on inny skład niż olejek i absolut.

Czym jest enfleurage i jak działa?

Enfleurage przenosi zapach kwiatu do tłuszczu: świeże płatki układa się na warstwie bezwonnego tłuszczu i wielokrotnie wymienia aż do nasycenia, a pachnący tłuszcz, czyli pomadę, przemywa alkoholem, uzyskując absolut.

ISO 9235 rozróżnia enfleurage na zimno, w którym zapach przenika do tłuszczu w temperaturze pokojowej, oraz na gorąco, w którym kwiaty maceruje się w stopionym tłuszczu. W metodzie na zimno, jak opisuje szkoła perfumeryjna Cinquième Sens, tłuszcz rozprowadzano na szklanej płycie o szerokości od 50 do 60 cm, osadzonej w drewnianej ramie zwanej chassis; układano na niej od 30 do 50 g przebranych kwiatów i powtarzano czynność od 30 do 40 razy. Nasycony tłuszcz ubijano z alkoholem przejmującym zapach, a po odparowaniu alkoholu pozostawał absolut pomady. Przegląd w Molecules z 2021 r. opisuje tłuszcz jako smalec lub łój, a kwiaty jako zbyt wrażliwe na ciepło, by je destylować — jaśmin, tuberozę i kwiat pomarańczy — oraz wskazuje, że z enfleurage zrezygnowano ze względu na koszt, zastępując je ekstrakcją rozpuszczalnikiem.

Jak długo trwa enfleurage? Przy liczbie wymian kwiatów od 30 do 40, z każdą porcją pozostawianą na tłuszczu przez dzień lub kilka dni, jedna partia zajmuje od tygodni do miesięcy. W domu działa to na tej samej zasadzie, ze szklanym naczyniem i tłuszczem bez własnego zapachu; poradnik jak zrobić perfumy z kwiatów podaje kroki i zasady higieny zapobiegające pleśni.

Czym jest tynktura w perfumerii i jak ją zrobić?

Tynktura to pojedynczy surowiec moczony w alkoholu do chwili, gdy alkohol przejmie jego zapach: ISO 9235 definiuje ją jako roztwór otrzymany przez macerację naturalnego surowca w etanolu o różnym stężeniu lub w wodzie, podając jako przykłady tynkturę benzoesową, tynkturę z ambry i macerat waniliowy.

Tynktura jest surowcem, nie perfumami: jednym surowcem w alkoholu, odważanym do formuły jak każdy inny wiersz, podczas gdy perfumy są skomponowaną mieszanką. Katalog zawiera kilka. Vanilla Tincture to poddane obróbce laski macerowane w alkoholu perfumeryjnym w ilości od 10 do 20 procent; Orris Root Tincture ma szacowaną zawartość około 90 procent etanolu; Ambergris Tincture stosuje się jako tynkturę o stężeniu od 1 do 5 procent; a Deer Musk Tincture, jak zaznacza katalog, jest we współczesnej praktyce zastępowana syntetycznymi rekonstrukcjami piżma.

  1. Odważ surowiec i alkohol. Na tynkturę waniliową o stężeniu 10 procent: 10 g posiekanych, poddanych obróbce lasek wanilii i 90 g Perfumer's ethanol.
  2. Zamknij w słoiku, przechowuj w ciemności i wstrząsaj co kilka dni.
  3. Co tydzień oceniaj na blotterze i zakończ, gdy zapach przestanie nabierać intensywności.
  4. Przefiltruj, schładzaj przez dzień i przefiltruj ponownie, a następnie oznacz surowiec, stężenie, rozpuszczalnik i datę, jak przy każdym rozcieńczeniu.

Tynktura wnosi do formuły niewielką masę substancji zapachowych: katalog szacuje w Vanilla Tincture około 0.4 procent vanillin wobec około 20 procent w Vanilla absolute. Dlatego „ile kropli tynktury” to niewłaściwe pytanie: odważ ją, a wnoszony alkohol policz jako rozpuszczalnik. Jak oznaczać rozcieńczenia.

Jak powstają olejek sandałowy i perfumy sandałowe?

Olejek sandałowy destyluje się parą wodną z twardzieli dojrzałych drzew sandałowych; perfumy sandałowe buduje się z tego olejku, syntetycznych cząsteczek sandałowych lub obu rodzajów.

Przegląd w Biomolecules z 2024 r. opisuje olejek jako pozyskiwany głównie z twardzieli dojrzałych drzew przez destylację parą wodną, z santalolami stanowiącymi około 90 procent jego seskwiterpenów: od 40 do 60 procent alpha-santalol i od 20 do 25 procent beta-santalol. Katalog szacuje te udziały w Sandalwood Essential Oil East Indian na 50 i 20 procent. Trudnością jest podaż: ten sam przegląd cytuje dane z 2004 r., według których indyjska produkcja olejku sandałowego wynosiła około 70 ton, wobec blisko 180–200 ton we wcześniejszych dekadach. Katalog wymienia też plantacyjny Santalum album z Australii Zachodniej, określany jako dominujące legalne źródło prawdziwego olejku album, bardziej suchy sandałowiec australijski i sandałowiec nowokaledoński.

Nutę sandałową można też zbudować z syntetycznych cząsteczek: Sandalore, Javanol, Ebanol, Bacdanol i Polysantol. Akord Sandalwood Accord PerfuMate opiera się na nich: Sandalore 22 procent, Iso E Super 18, Bacdanol 15, Ethylene Brassylate 14, Ebanol 12, z laktonem dla mlecznej nuty prawdziwego drewna. Naturalny czy nie, podlega takiemu samemu sprawdzeniu: przy typowym składzie sam olejek wschodnioindyjski spełniałby limity kategorii 4 do około 30 procent perfum, gdzie zawarty w nim farnesol osiąga limit, a Sandalore ma własny standard. Lista alergenów UE wymienia zarówno olejek, jak i santalol (Santalum Album Oil, Santalol). Olejek sandałowy jest też bazą tradycyjnych indyjskich attarów: czym jest attar.

Katalog PerfuMate rozdziela odmiany: otto od absolutu, tłoczoną od destylowanej, olejek od ekstraktu CO2, każdą z własnymi typowymi składnikami, aby sprawdzenie IFRA odczytywało surowiec, który rzeczywiście odważono. Zacznij formułę za darmo.

Źródła: