Cá voi, xô thơm, và mùi làn da vừa phơi nắng

Trong phần lớn lịch sử nghề nước hoa, mùi gọi là long diên hương đến từ một chất có thật: một khối sáp hình thành trong ruột cá nhà táng, bị thải ra, và trôi dạt nhiều năm cho đến khi biển và nắng biến nó từ một thứ hôi thối thành một thứ phi thường. Dạt vào bờ và đã lâu năm, nó có mùi làn da ấm, muối, thuốc lá và giấy cũ cùng lúc, và nó định hương cho mọi thứ nó chạm vào. Nó cũng hiếm, đắt, và không thể chấp nhận về mặt đạo đức khi ngành săn cá voi chấm dứt.

Nguyên lý hóa học giải thích vì sao nó có mùi như vậy được tìm ra trong nửa đầu thế kỷ hai mươi, phần lớn tại Firmenich ở Geneva, nơi Leopold Ruzicka và sau đó là Max Stoll cùng các đồng nghiệp đã tách được những phân tử chịu trách nhiệm. Phân tử quan trọng nhất là một vòng nhỏ, cứng, có cầu ether. Năm 1950, Firmenich tìm ra cách tạo ra nó mà không cần cá voi.

Cây xô thơm

Điểm xuất phát là sclareol, một hợp chất có trong cây xô thơm (clary sage), loại thảo mộc được trồng lấy tinh dầu ở miền nam nước Pháp và ở Nga. Sclareol rẻ và có bộ khung gần đúng; vài bước oxy hóa và sắp xếp lại khép nó thành phân tử long diên hương. Firmenich bán thành phẩm dưới tên Ambrox, và cái tên trở nên phổ biến đến mức “Ambroxan” (tên thương mại của Henkel, sau là Symrise, cho cùng phân tử đó) nay được người pha chế dùng cho bất kỳ thương hiệu nào trong nửa tá thương hiệu. Phân tử là một; giá, độ tinh khiết và tỷ lệ đồng phân thì khác nhau.

Nó làm gì

Ngửi nguyên chất thì nó mờ nhạt, khô, thoảng mùi khoáng, hơi ngọt, có gì đó của một chiếc áo sơ mi sạch và có gì đó của bãi biển. Riêng nó hầu như không tỏa hương, điều từng khiến những người dùng đầu tiên cho quá liều. Món quà của nó là độ bền: nó lưu trên da và trên vải một ngày rưỡi, và nâng mọi thứ đặt lên trên nó để cả công thức có vẻ lưu lâu hơn. Những chai nước hoa nam tính “ngả hổ phách” hiện đại, loại có mùi như một người ăn mặc chỉn chu hơn là một bông hoa hay một khúc gỗ, thường dựa trên một liều lớn của nó.

Chuyện kể rằng

Phiên bản được kể trong giới nước hoa là phép tổng hợp năm 1950 là một hành động tò mò khoa học mà không ai nghĩ sẽ có giá trị thương mại, vì long diên hương khi đó vẫn hợp pháp và không ai tưởng tượng một chất tổng hợp có thể thay thế nó. Dù các nhà hóa học có lường trước hay không, chỉ trong một thế hệ, chất tổng hợp đã trở thành tiêu chuẩn và bản gốc trở thành một món hiếu kỳ. Đây là một trong số ít trường hợp bản sao, xét theo gần như mọi thước đo thực tế, tốt hơn thứ nó sao chép.

Nguồn: firmenich.com ·Ohloff, G. (1994). Scent and Fragrances: The Fascination of Odors and Their Chemical Perspectives. Springer.